Bùi Thanh Tùng · vận hành nhà hàng
Năm đầu tiên được lên quản lý, tôi mắc đúng cái lỗi mà sau này tôi thấy gần như ai cũng mắc: thấy chỗ nào chậm là tự lao vào làm. Bếp chậm thì vào phụ bếp, sảnh thiếu người thì cầm khay đi bưng, thu ngân kẹt thì đứng tính tiền. Cuối tháng, nhà hàng vẫn chạy, nhưng lịch ca lộn xộn, hàng tồn kho không ai kiểm, và hai nhân viên giỏi nghỉ vì thấy không ai lắng nghe mình. Hỏi nghề quản lý nhà hàng là gì, tôi trả lời bằng chính bài học đó: quản lý không phải người làm giỏi nhất mọi việc, mà là người giữ cho cả bộ máy tự chạy được.
Phần một: Quản lý nhà hàng giống người nhạc trưởng
Tôi hay ví người quản lý (restaurant manager) với nhạc trưởng một dàn nhạc. Nhạc trưởng không thổi kèn, không kéo đàn, nhưng nếu ông ấy rời sân khấu thì dàn nhạc sẽ lệch nhịp. Quản lý cũng vậy. Bạn đứng giữa khối bếp và khối sảnh, nghe được cả hai bên, và quyết định khi nào bên nào cần tăng tốc, khi nào cần chậm lại.
Vào giờ cao điểm, quản lý thường có mặt ở sàn. Bạn quan sát bàn nào chờ lâu, khu nào đang thiếu người, món nào bị trả lại, và ra quyết định nhanh: điều một bạn từ khu vắng sang khu đông, báo bếp ưu tiên một bàn có trẻ nhỏ, đích thân ra xin lỗi một bàn có sự cố. Ngoài giờ cao điểm, việc của bạn chuyển sang giấy tờ và con số.
Tôi muốn bạn nhớ một câu: quản lý giỏi là người khi vắng mặt một buổi, nhà hàng vẫn chạy như thường. Nếu bạn nghỉ một ngày mà mọi thứ rối tung, đó không phải dấu hiệu bạn quan trọng, đó là dấu hiệu bạn chưa xây được đội.
Phần hai: Bốn mảng việc trong tay người quản lý
Để học viên dễ hình dung, tôi chia công việc quản lý thành bốn mảng. Mỗi mảng giống một chân bàn, thiếu chân nào bàn cũng chênh.
Nhân sự
Đây là mảng chiếm nhiều thời gian nhất. Bạn tuyển người, đào tạo người mới, xếp lịch ca, đánh giá nhân viên, giải quyết mâu thuẫn trong đội. Xếp ca nghe đơn giản nhưng là một bài toán thật: phải đủ người cho giờ đông, không thừa người giờ vắng, lại phải tính tới chuyện bạn này đi học buổi sáng, bạn kia không làm được tối thứ bảy.
Vận hành
Mảng này là giữ chuẩn dịch vụ mỗi ngày: món ra đúng thời gian, bàn sạch, nhân viên đúng tác phong, quy trình mở và đóng ca được làm đủ. Khi có sự cố như mất điện, bếp hỏng máy, khách phàn nàn lớn, quản lý là người đứng ra xử lý và quyết định.
Tài chính
Quản lý theo dõi doanh thu theo ngày, kiểm soát chi phí, kiểm tồn kho và đặt hàng nguyên liệu. Bạn không cần là kế toán, nhưng phải đọc được báo cáo cơ bản: hôm nay bán bao nhiêu, nguyên liệu hao hụt ở đâu, tiền lương chiếm phần nào. Ở nhiều nơi, những báo cáo này lấy từ phần mềm bán hàng, nên biết dùng phần mềm là lợi thế.
Khách hàng
Mảng cuối là chăm sóc khách quen, xử lý phản hồi, giữ uy tín cho quán. Có nơi quản lý còn tham gia làm chương trình khuyến mãi và giữ quan hệ với nhà cung cấp.
Bốn mảng này dính chặt vào nhau. Một quyết định cắt bớt người ở ca tối để tiết kiệm lương có thể làm phục vụ chậm, khách phàn nàn, rồi doanh thu giảm. Người mới lên quản lý hay nhìn từng mảng riêng lẻ. Người làm lâu thì nhìn cả bàn bốn chân. Nếu bạn còn mới với ngành và muốn nắm kiến thức nền của nghề nhà hàng và f&b trước, hãy đọc bài tổng quan để thấy quản lý nối các bộ phận với nhau ra sao.
Tình huống: Một quản lý trẻ tôi từng kèm thấy chi phí nguyên liệu tháng đó tăng vọt. Cậu nghĩ ngay tới chuyện nhà cung cấp tăng giá. Tôi bảo cậu đứng ở bếp hai buổi tối mà không làm gì, chỉ nhìn. Hóa ra một đầu bếp mới không cân định lượng thịt mà bốc bằng tay, phần nào cũng dư một chút. Sửa bằng một cái cân nhỏ đặt ở trạm, chi phí về lại mức cũ. Con số trên báo cáo chỉ cho bạn biết có vấn đề, còn vấn đề nằm ở đâu thì phải xuống sàn mới thấy.
Phần ba: Kỹ năng người quản lý phải có
Thứ nhất là dẫn dắt con người. Bạn cần biết giao việc rõ ràng, khen đúng lúc, nhắc nhở mà không làm người ta mất mặt trước đồng nghiệp. Sự công tâm quan trọng hơn bạn nghĩ. Nhân viên chịu được quản lý khó tính, nhưng rất khó chịu quản lý thiên vị.
Thứ hai là tư duy tổ chức: sắp ca, phân bổ người theo lượng khách, lên kế hoạch cho những ngày lễ đông gấp mấy lần ngày thường.
Thứ ba là đọc số liệu cơ bản, đủ để biết chi phí đang chạy về đâu.
Thứ tư là giữ bình tĩnh khi mọi thứ đang rối. Giờ đông mà quản lý cuống, cả đội sẽ cuống theo. Người quản lý bình tĩnh giống cái neo, cả con thuyền dựa vào đó mà không bị sóng đánh trôi.
Áp lực của nghề này không nhỏ, vì bạn chịu trách nhiệm cho kết quả của cả đội lẫn sự hài lòng của khách. Nếu chưa quen quản người, tôi khuyên bạn đi qua vai giám sát một thời gian trước khi nhận quản lý toàn cơ sở.
Phần bốn: Thường đi lên từ đâu
Phần lớn quản lý nhà hàng tôi biết đều đi lên từ bên trong nghề. Con đường quen thuộc là từ nhân viên phục vụ hoặc pha chế, lên tổ trưởng, giám sát ca, rồi quản lý. Một số người học thêm quản trị nhà hàng khách sạn để làm việc bài bản hơn với các con số và rút ngắn thời gian. Sau quản lý một cơ sở là quản lý khu vực, quản lý chuỗi hoặc giám đốc vận hành F&B. Với người có vốn và kinh nghiệm, đây cũng là bước đệm tự nhiên để mở quán riêng. Thu nhập thì tùy quy mô, kết quả kinh doanh và khu vực, chênh nhau nhiều.
Một mẹo tôi dặn ai đang làm giám sát: hãy tập ghi lại những tình huống khó bạn đã xử lý và bài học rút ra. Sau vài năm, cuốn sổ đó vừa là tài liệu tự học, vừa là bằng chứng cụ thể khi bạn ứng tuyển vị trí quản lý.
Phần năm: Hỏi đáp cuối buổi
Hỏi: Làm quản lý nhà hàng có cần bằng đại học không?
Đáp: Không bắt buộc. Nhiều quản lý giỏi đi lên bằng kinh nghiệm. Có điều, kiến thức quản trị nhà hàng khách sạn hoặc tài chính cơ bản giúp bạn tự tin hơn khi làm việc với báo cáo và với chủ đầu tư.
Hỏi: Bao lâu thì lên được quản lý?
Đáp: Tùy năng lực và nơi làm. Người chủ động nhận thêm trách nhiệm thường được cân nhắc sớm hơn. Thông thường đó là chuyện của vài năm qua các vai giám sát, không phải vài tháng.
Nếu bạn đang ở vị trí nhân viên và nhìn lên ghế quản lý, đừng chỉ chờ được giao. Hãy bắt đầu để ý xem ca hôm nay vì sao trơn tru, vì sao rối. Thói quen nhìn cả bàn bốn chân nên có từ trước khi bạn ngồi vào ghế đó.