Nhân viên phục vụ nhà hàng làm gì, kể theo từng khúc của một ca

Bùi Thanh Tùng

Có một bài tập tôi cho học viên phục vụ làm ngay buổi đầu: cầm một khay có ba ly nước đầy, đi một vòng quanh phòng học, len qua bàn ghế, rồi đặt từng ly xuống mà không làm sóng nước. Bạn nào cũng nghĩ dễ. Gần như không ai làm được ở lần đầu. Bài tập đó nói thay tôi một điều: công việc của người phục vụ nhìn thì đơn giản, làm cho ra làm thì phải học.

Đọc nhanh: Bài đi theo trình tự một ca phục vụ, chỉ ra từng đầu việc, những người bạn sẽ phối hợp và vài thói quen giúp người mới đỡ vấp.

Phần một: Trước giờ mở cửa

Ca làm của nhân viên phục vụ (waiter, waitress) bắt đầu trước khi người khách đầu tiên bước vào khá lâu. Bạn lau dọn khu vực mình phụ trách, set bàn: khăn, muỗng đũa, ly, lọ tăm, chai nước chấm, tất cả đặt theo đúng chuẩn của quán. Bạn kiểm tra dụng cụ, xem có ly mẻ, đũa cong hay khăn ố không. Rồi tới buổi họp ngắn đầu ca, nơi quản lý báo món nào hôm nay hết, món nào được đẩy, bàn nào đã đặt trước.

Tôi ví phần này như người lính kiểm tra súng trước khi ra trận. Chưa ai khen bạn vì set bàn đẹp, nhưng set thiếu một bộ đũa là thể nào giữa giờ đông bạn cũng phải chạy vào kho lấy, bỏ lại cả khu bàn không người trông.

Phần hai: Khi khách ngồi xuống

Khách tới, người phục vụ đón, dẫn tới bàn, đưa thực đơn, rót nước. Sau đó là khâu tư vấn và ghi order. Đây là chỗ người mới hay lúng túng nhất, vì khách hỏi món này cay không, món kia có hành không, phần này đủ cho mấy người. Bạn không thuộc thực đơn thì chỉ còn cách chạy vào bếp hỏi, và khách phải ngồi chờ.

Ghi order xong, bạn chuyển xuống bếp và quầy, bằng phiếu giấy hoặc bằng máy POS tùy quán. Trong lúc khách ăn, bạn theo dõi bàn: tiếp nước, dọn đĩa trống, mang thêm chén, xử lý những yêu cầu phát sinh. Theo dõi không có nghĩa là đứng sát bàn. Người phục vụ giỏi đứng ở chỗ nhìn thấy cả khu, khách vừa ngẩng lên tìm là đã có người tới.

Tình huống: Một bàn sáu người gọi món, một chị dặn nhỏ là chị dị ứng đậu phộng. Bạn phục vụ mới gật đầu nhưng không ghi vào phiếu, chỉ định nhớ. Món gỏi ra có rắc đậu phộng. May là chị nhìn thấy trước khi ăn. Từ hôm đó tôi dạy cả lớp một luật: mọi yêu cầu riêng về dị ứng, kiêng cữ đều phải ghi lên phiếu và nói lại với bếp bằng miệng, không bao giờ chỉ nhớ trong đầu.

Giờ cao điểm là lúc nghề này lộ rõ bản chất. Bạn phải nhớ cùng lúc năm, sáu bàn ở các giai đoạn khác nhau: bàn vừa ngồi, bàn đang chờ món, bàn gọi thêm, bàn xin tính tiền. Giống như người tung hứng nhiều quả bóng, bạn không cần mỗi quả bay cao, chỉ cần không quả nào rơi.

Phần ba: Những người bạn sẽ phối hợp

Khu phục vụ hiếm khi chỉ có một vai. Lễ tân (host, hostess) đón khách ở cửa, nhận đặt chỗ và xếp bàn. Người chạy món (food runner) mang món từ bếp ra cho nhanh và đúng bàn. Giám sát (supervisor) điều phối cả ca, kiểm chất lượng và xử lý những phàn nàn vượt quá sức nhân viên. Muốn hiểu rộng hơn về các vị trí trong nghề nhà hàng và f&b, kể cả khối bếp phía sau, bạn có thể đọc thêm bài tổng quan trước khi chọn hướng lâu dài.

Hiểu vai của từng người giúp bạn biết khi nào nên tự xử lý, khi nào nên gọi người khác. Khách chê món nguội thì bạn xin lỗi và báo bếp làm lại được. Khách đòi gặp quản lý vì tính sai tiền thì đừng cố giải thích một mình, hãy mời giám sát tới. Người mới hay sợ gọi cấp trên vì nghĩ mình bị đánh giá kém, nhưng xử lý quá sức mình mới là thứ làm sự việc to ra.

Phối hợp với bếp cũng là một kỹ năng. Đừng giục bếp liên tục, đừng hứa với khách “năm phút nữa có” khi chưa hỏi bếp. Nói đúng tình hình, khách thường thông cảm hơn bạn nghĩ.

Phần bốn: Khúc cuối và những thói quen nên có

Cuối bữa là thanh toán và tiễn khách. Mang hóa đơn ra, kiểm lại với khách, nhận tiền hoặc quẹt thẻ, cảm ơn và chào. Sau đó dọn bàn, set lại cho lượt khách kế tiếp. Lúc đóng ca, bạn phụ dọn khu vực chung và bàn giao những gì còn dang dở.

Vài thói quen tôi dặn học viên ngay từ tuần đầu. Thuộc thực đơn, kể cả thành phần chính và món nào cay, món nào có hải sản. Giữ tác phong: móng tay cắt gọn, đồng phục sạch, cầm ly ở thân chứ không cầm miệng ly, vì khách nhìn những chi tiết này nhiều hơn bạn tưởng. Biết gợi ý món kèm theo một cách tinh tế, ví dụ hỏi khách có muốn thêm nước uống hợp với món nướng không, thay vì đọc nguyên danh sách đồ uống. Giữ sức, vì ca phục vụ đứng và đi gần như suốt, nhất là tối và cuối tuần.

Tình huống: Một bạn học viên đi làm thêm buổi tối kể với tôi rằng tuần đầu em về nhà đau chân tới mức không ngủ được. Tôi chỉ hỏi em đi giày gì. Em đi giày vải đế mỏng. Đổi sang đôi giày đế êm, chống trơn, tuần sau em đỡ hẳn. Nghề này nhiều khi khó vì những chuyện nhỏ như vậy.

Về đường đi tiếp, vị trí phục vụ là bệ phóng khá tốt. Người làm chăm chỉ và chịu học có thể lên tổ trưởng, giám sát rồi quản lý nhà hàng theo thời gian. Thu nhập gồm lương và có thể có tiền tip tùy nơi, khác nhau theo quy mô và loại hình quán. Quan trọng hơn, những năm đứng sảnh dạy bạn đọc khách, giữ bình tĩnh và hiểu một nhà hàng vận hành ra sao, thứ vốn rất có ích nếu sau này bạn muốn làm quản lý hay tự mở quán.