Kỹ năng cần có trong ngành F&B, xếp theo thứ tự một người dạy nghề

Bùi Thanh Tùng · đào tạo nhân viên F&B

Mỗi khóa học, tôi đều gặp hai kiểu học viên. Kiểu thứ nhất chép bài rất đẹp, thuộc lý thuyết, nhưng ra thực tập thì đứng một chỗ chờ người giao việc. Kiểu thứ hai ghi chép lộn xộn, hỏi nhiều, ra quán là tự tìm việc mà làm. Sau một năm, gần như lần nào kiểu thứ hai cũng đi xa hơn. Cho nên khi nói về kỹ năng cần có trong ngành F&B, tôi không bắt đầu từ bằng cấp. Tôi bắt đầu từ những thứ bạn làm được bằng tay, bằng miệng và bằng cách bạn đứng cạnh đồng đội trong một ca đông khách.

Tôi chia kỹ năng của người làm nhà hàng thành ba nhóm, giống ba chân của một cái kiềng: tay nghề, phục vụ và phối hợp. Thiếu chân nào kiềng cũng đổ. Bài này đi lần lượt từng chân, rồi tới cách rèn.

Phần một: Chân thứ nhất là tay nghề

Đây là nhóm kỹ năng gắn với từng vị trí cụ thể. Đầu bếp cần vững kỹ thuật nấu và giữ đúng định lượng. Barista cần canh chuẩn thông số chiết xuất. Bartender cần thuộc công thức và đong rót chính xác. Người phục vụ cần thuộc quy trình set bàn, bưng khay, gắp chia món. Thu ngân cần thao tác máy tính tiền nhanh và không sai.

Điểm hay của nhóm này là nó học được rõ ràng, và tiến bộ thấy được bằng mắt. Hôm nay bạn thái hành chậm, một tháng sau bạn thái nhanh gấp đôi. Hôm nay bạn bưng hai đĩa còn run, vài tuần sau bạn bưng ba đĩa mà vẫn nói chuyện được với khách.

Lời khuyên của tôi là chọn một vị trí và rèn cho thật chắc phần cơ bản trước khi mở rộng. Tôi hay ví việc học nghề như đào giếng. Đào mười cái giếng mỗi cái sâu một mét thì không cái nào có nước. Đào một cái sâu mười mét thì có nước để uống, rồi từ đó bạn muốn đào thêm bao nhiêu cũng được.

Tình huống: Một học viên muốn học cùng lúc pha chế, bếp Âu và làm bánh, vì sợ ra trường thiếu nghề. Tôi đề nghị em chọn một, em chọn pha chế. Một năm sau em đứng quầy chính ở một quán khá đông, và chính từ quầy, em mới học thêm bánh vì quán cần món ăn kèm. Học sâu một nghề trước không làm bạn hẹp lại, nó cho bạn chỗ đứng để mở rộng.

Phần hai: Chân thứ hai là kỹ năng phục vụ và giao tiếp

F&B là ngành dịch vụ, nên kỹ năng với con người nặng ký hơn nhiều người nghĩ. Kể cả ở bếp, nơi ít gặp khách, bạn vẫn phải nói chuyện với phục vụ, với quản lý, với nhà cung cấp. Để hiểu vì sao mỗi vị trí cần một bộ kỹ năng khác nhau, bạn có thể xem bài nghề nhà hàng và f&b gồm những vị trí nào, từ đó thấy phần phục vụ len vào gần như mọi vai có tiếp xúc khách.

Giao tiếp và lắng nghe

Giao tiếp trong nghề này không cần hoa mỹ. Cần ba thứ: nói rõ, lễ phép và nghe cho hết. Tôi để ý thấy phần lớn sự cố với khách bắt đầu từ chỗ nhân viên nghe được nửa câu rồi tự đoán phần còn lại. Khách nói “cho anh ít cay” thì là ít cay, không phải không cay, cũng không phải cay như bình thường.

Xử lý phàn nàn

Khách phàn nàn là chuyện hằng ngày. Thứ tự tôi dạy là: nghe hết, xin lỗi về trải nghiệm của khách, đưa ra cách xử lý cụ thể, rồi báo lại khi đã xong. Đừng tranh cãi đúng sai tại bàn. Khi khách thấy mình được lắng nghe, cơn giận thường giảm đi một nửa trước cả khi bạn kịp sửa gì.

Ngoại ngữ cơ bản

Ngoại ngữ không bắt buộc ở mọi nơi, nhưng ở khu nhiều khách nước ngoài thì là lợi thế rõ. Bạn không cần nói trôi chảy. Thuộc chừng vài chục mẫu câu phục vụ, tên món, tên nguyên liệu dễ gây dị ứng là đủ để bạn tự tin hơn hẳn.

Kỹ năng phục vụ quyết định phần lớn cảm nhận của khách. Món ngon vẫn có thể mất điểm vì thái độ, còn sự tận tâm nhiều khi cứu được một bữa ăn chưa hoàn hảo.

Phần ba: Chân thứ ba là phối hợp và vận hành

Đây là chân hay bị quên nhất, vì nó không có tên trong mô tả công việc. Nhưng nhà hàng là việc tập thể. Một bàn ăn trơn tru cần bếp, phục vụ, quầy và thu ngân khớp nhau như các bánh răng trong một chiếc đồng hồ. Một bánh răng quay nhanh hơn những cái khác không làm đồng hồ chạy tốt hơn, chỉ làm nó kẹt.

Phối hợp tốt nghĩa là biết đỡ đồng đội khi khu bên cạnh ngập việc, biết báo trước khi mình sắp quá tải, và biết nhường đường trong lối đi hẹp giữa bếp và sảnh. Nghe nhỏ nhặt, nhưng ai từng va khay với đồng nghiệp giữa giờ đông sẽ hiểu.

Kỹ năng vận hành gồm quản lý thời gian và sắp thứ tự ưu tiên. Giờ cao điểm, việc nào làm trước, việc nào để sau, bàn nào cần chú ý ngay. Thêm vào đó là ý thức vệ sinh và an toàn thực phẩm ở mọi khâu, và sự quen tay với công cụ như máy POS, phần mềm order, để thao tác nhanh mà ít sai.

Tình huống: Ở một nhà hàng tôi từng làm, có một bạn phục vụ rất giỏi với khách nhưng không bao giờ phụ khu khác, vì “đó không phải bàn của em”. Tối đông khách, khu bên cạnh chỉ còn một người, khách chờ món ăn đã xong mà không ai mang ra. Bếp phải giữ món trên bàn ra món, món nguội, bị trả lại. Tính cả ca, khu của bạn ấy phục vụ tốt nhưng cả nhà hàng bị phàn nàn. Hôm sau chúng tôi đổi cách giao việc: mỗi người có khu chính, nhưng món nào đã ra ở pass thì ai rảnh tay gần nhất mang đi.

Càng lên cao, chân thứ ba càng nặng. Người muốn làm giám sát hay quản lý nên tập nhìn cả ca, chứ không chỉ giỏi phần việc của riêng mình. Đi kèm là một kỹ năng ít ai gọi tên: giữ sức và giữ bình tĩnh. Ca dài, giờ đông căng thẳng, ai không biết tự chăm sóc mình thường không trụ lâu.

Phần bốn: Rèn thế nào cho ra kỹ năng

Sách vở và video giúp bạn biết, nhưng kỹ năng trong F&B chỉ thành của mình khi được lặp lại trong ca làm thật. Tôi hay đưa cho học viên ba thói quen.

Thói quen đầu là quan sát người giỏi. Trong mỗi ca luôn có một người làm nhanh và êm hơn mọi người. Hãy xem họ đứng ở đâu, tay họ đặt đồ vào đâu, họ nói gì với khách. Nhiều thứ không ai dạy bằng lời, chỉ học được bằng mắt.

Thói quen thứ hai là hỏi và xin phản hồi. Cuối ca, hỏi người hướng dẫn một câu: hôm nay em làm chỗ nào chưa ổn? Lúc đầu hơi ngại, nhưng câu trả lời đáng giá hơn nhiều buổi học.

Thói quen thứ ba là tự soi lại sau mỗi ca. Hôm nay mình làm tốt điều gì, có thể làm khác điều gì. Ghi vài dòng vào sổ cũng được. Sau vài tháng đọc lại, bạn sẽ thấy rõ mình đã đi được bao xa.

Tôi kể thêm một chuyện nhỏ về thói quen này. Có một học viên ghi sổ đều đặn từ tuần thực tập đầu tiên, mỗi tối chỉ ba dòng: hôm nay vấp ở đâu, ai chỉ cho mình cách gỡ, mai thử làm gì khác. Đến tháng thứ tư, em đọc lại và nhận ra gần một nửa số lần vấp của mình rơi vào cùng một việc là tách hóa đơn cho bàn đông người. Em xin thu ngân chỉ riêng cho mười phút, và từ đó không còn kẹt nữa. Không có cuốn sổ, em sẽ chỉ nhớ mang máng là “dạo này hay bị rối”, mà không biết rối ở đâu để sửa.

Cũng đừng quên rằng mỗi nơi làm có một nhịp riêng. Quán cơm văn phòng đông dồn trong một tiếng buổi trưa, nhà hàng tiệc cưới đông theo mùa, quán cà phê đông buổi sáng. Kỹ năng phối hợp và sắp thứ tự ưu tiên vì vậy phải tập lại một chút mỗi khi bạn đổi chỗ làm, giống người lái xe quen đường thành phố phải tập lại khi chạy đường đèo.

Bên cạnh đó, những khóa nghiệp vụ ngắn về pha chế, bếp hay quản lý dịch vụ giúp bạn hệ thống lại những gì đã học bằng tay. Chứng chỉ là điểm cộng khi ứng tuyển. Nhưng tôi vẫn nói với mọi học viên: tờ chứng chỉ cho bạn được vào cửa, còn việc ở lại hay không là do những gì bạn làm trong ca đầu tiên.

Nếu chỉ được chọn một việc để bắt đầu từ ngày mai, tôi chọn việc đứng cạnh người giỏi nhất ca và nhìn họ làm. Ba chân kiềng sẽ dần vững từ đó.